تیم مجله ایرانکو
این گزارش تخصصی برنج چمپای لردگان را از خاک و اقلیم زاگرس تا شالیکوبی، ISIRI، انبارداری و صادرات برای خریداران عمده و صنایع غذایی تحلیل می‌کند.
گزارش بازار · برنج بومی زاگرس
راهنمای جامع تجارت B2B برنج چمپای لردگان
برنج چمپای لردگان (Oryza sativa، گروه چمپا/بومی کوهپایه‌ای) در دشت‌های شالیزار چهارمحال و بختیاری — نه در کمربند کاسپین — پرورش می‌یابد. این راهنما یازده محور فنی-تجاری از خاک و هیدرولوژی زاگرس تا ISIRI 2366، بازده شالیکوبی ۶۵–۶۸٪، کانال‌های عراق و خلیج، کد HS و چک‌لیست واردکننده را برای خریداران عمده یکپارچه می‌کند.
مقدمه: اکولوژی زاگرس در برابر کاسپین
بیش از ۷۵٪ برنج ایران در گیلان، مازندران و گلستان — خاک آبرفتی، رطوبت بالا و دمای معتدل — کشت می‌شود. لردگان در flank غربی زاگرس، ارتفاع ۱٬۵۰۰–۲٬۰۰۰ متر، شب‌های سرد پاییز و آب رودخانه‌های کارون و مارون است: پروفایل نشاسته و عطر چمپا با طارم شمال تفاوت بنیادین دارد.
خریدار B2B نباید چمپای لردگان را با برچسب عمومی «چمپا خوزستان» یا «عنبربو» اشتباه بگیرد؛ منشأ جغرافیایی، دوره رسیدگی و HRR در قرارداد باید صریح باشد.
برای استعلام محموله با COA، ISIRI 2366 و نمونه پخت کته، مشخصات را از طریق ایرانکو ثبت کنید.
۱. کشاورزی، خاک و هیدرولوژی لردگان
شالیزارهای لردگان عمدتاً در دشت‌های Aluni، Cholicheh و حومه شهر لردگان روی رسوبات آبرفتی-لسی با pH ۷٫۲–۷٫۸ و ظرفیت CEC متوسط قرار دارند. آبیاری از سدهای کوثر، مارون و چشمه‌های کوهپایه‌ای انجام می‌شود — نه از آب شور خلیج فارس.
- فصل کشت: نشا اردیبهشت–خرداد؛ برداشت مهر–آبان با دمای شبانه پایین برای پر شدن دانه.
- تناوب با شبدر و یونجه در حاشیه مزارع برای کنترل علف‌های مقاوم.
- محدودیت: سطح زیر کشت ~۲٬۷۰۰ هکتار — عرضه محدود و فصلی.
| پارامتر خاک | محدوده لردگان | اثر بر چمپا |
|---|---|---|
| ازت قابل دسترس | 120–180 kg/ha | عملکرد ۵٫۵–۶٫۵ t/ha شلتوک |
| فسفر (P₂O₅) | متوسط | پر شدن دانه یکنواخت |
| آب رودخانه‌ای | EC < 0.8 dS/m | ریسک آرسنیک پایین‌تر از برخی دشت‌های جنوب |
| ارتفاع | 1500–2000 m | عطر 2-AP و آمیلوز ۱۹–۲۱٪ |
۲. طبقه‌بندی ژنتیکی: چمپای زودرس و دیررس لردگان
چمپای لردگان در دو پنوتایپ محلی تقسیم می‌شود: زودرس (۱۰۰–۱۰۵ روز، دانه گردتر، عطر تند) و دیررس (۱۱۰–۱۱۵ روز، دانه کشیده‌تر، عملکرد بالاتر). هر دو در گروه indica با آمیلوز پایین–متوسط و LER متوسط قرار می‌گیرند.
| معیار | چمپای لردگان | عنبربو خوزستان | تفسیر B2B |
|---|---|---|---|
| طول خام (mm) | 5.8 – 6.4 | 5.0 – 5.5 | چمپا بلندتر، بافت کته متفاوت |
| آمیلوز (%) | 19 – 21 | 18.5 – 19.8 | هر دو نرم؛ چمپا کمی سفت‌تر پس از سرد |
| عطر | 2-AP + پایه گیاهی | ترپنوئیدی شدید | بازار عراق «عنبر» vs «چمپای کوه» |
| دوره (روز) | 100 – 115 | 100 – 105 | لردگان دیررس = عرضه پاییز |
| عملکرد (t/ha) | 5.5 – 6.5 | 3.5 – 4.0 | چمپا لردگان پرمحصول‌تر در هکتار |
| پخت سنتی | کته، دم‌کشی کم‌آب | کته فشرده جنوب | QA باید روش پخت مقصد را تست کند |
۳. مشخصات فیزیکوشیمیایی: آمیلوز، دمای ژلاتینی و تغذیه
آمیلوز ۱۹–۲۱٪ چمپای لردگان بافت نرم و کمی چسبنده پس از پخت کته ایجاد می‌کند؛ دمای ژلاتینی (GT) معمولاً ۶۸–۷۲ °C و قوام ژل (GC) ۷۸–۸۶ mm — نرم‌تر از خزر پرآمیلوز.
| مؤلفه (۱۰۰ g برنج سفید خام) | مقدار تقریبی | نکته واردات |
|---|---|---|
| انرژی | 360 kcal | برچسب GSO/UAE |
| کربوهیدرات | ~79 g | GI متوسط–بالا پس از پخت |
| پروتئین | 7.0 – 7.8 g | بدون گلوتن |
| نشاسته مقاوم (RS) | 1.2 – 2.0 g | افزایش با سرد نگه‌داشتن پلو |
| فیبر | 0.6 – 1.0 g | سبوس کم در سفیدکاری استاندارد |
۴. ISIRI 2366، ISIRI 12968، میکروبی و مایکوتوکسین
ISIRI 2366 (برنج سفید درجه‌بندی‌شده) مبنای فیزیکی قرارداد عمده است؛ ISIRI 12968 و ISIRI 5925 فلزات و آفلاتوکسین را پوشش می‌دهند.
| شاخص ISIRI 2366 | حد مجاز / درجه یک | ریسک تجاری |
|---|---|---|
| رطوبت | ≤ 14.0% | بالای ۱۴٪ — کپک در انبار گرم |
| شکستگی | ≤ 5% | خردشدن در transport |
| دانه آسیب / گچی | ≤ 2% | سورت نوری اجباری |
| نیم‌دانه | ≤ 3% | تأثیر بر HRR مؤثر |
| مواد خارجی | ≤ 0.1% | رد گمرکی |
| آلاینده / میکروب | حد | استاندارد |
|---|---|---|
| سرب (Pb) | 0.15 mg/kg | ISIRI 12968 |
| کادمیوم (Cd) | 0.06 mg/kg | ISIRI 12968 |
| آرسنیک (As) | 0.15 – 0.20 mg/kg | ISIRI 12968 |
| آفلاتوکسین B₁ | ≤ 5 ppb | ISIRI 5925 |
| کل تعداد م aerobic | ≤ 104 CFU/g | COA صادراتی |
| کلیفرم | ≤ 103 CFU/g | HACCP خط بسته‌بندی |
| Bacillus cereus | < 103 CFU/g | انبار < 18 °C، رطوبت کنترل |
۵. شالیکوبی: خشک‌کردن، پوست‌کنی، سورت و بازده ۶۵–۶۸٪
شلتوک لردگان پس از برداشت با رطوبت ۲۲–۲۴٪ به خشک‌کن batch یا continuous با دمای هوای ۳۵–۳۸ °C به ۱۲–۱۳٪ می‌رسد. خط استاندارد: پیش‌بوجاری، پوست‌کن، جداسازی سبوس، سفیدکنی، پولisher و سورت RGB.
- HRR / بازده سفید: ۶۵–۶۸٪ از وزن شلتوک — بالاتر از برخی ارقام استخوانی شمال به‌دلیل دانه گردتر.
- کنترل ترک مویی (fissuring): استراحت رطوبتی ۱۲–۲۴ ساعت قبل از سفیدکنی.
- نیم‌دانه: جدا و فروش جدا یا مخلوط درجه دو — در قرارداد B2B ذکر شود.
۶. کانال‌های بازار: عراق، کردستان و خلیج فارس
چمپای لردگان در بازار داخلی چهارمحال و اصفهان premium محلی است؛ صادرات غیررسمی و رسمی عمدتاً از مرزهای غربی به عراق (بصره، نجف، اربیل) و re-export از دبی و کویت انجام می‌شود.
| مقصد | کانال | موقعیت محصول |
|---|---|---|
| عراق | زمینی مهران / شلمچه | برنج معطر کوهستانی، کته |
| امارات | بندرعباس → Jebel Ali | بسته 5–10 kg، GSO |
| کویت / قطر | کشتیرانی + انبار دبی | رقابت با basmati هند |
| عمان | Sohar / Salalah | رستوران‌های ایرانی مقیم |
۷. عوامل قیمت‌گذاری
| عامل | اثر بر FOB/CIF | قابل اندازه‌گیری در قرارداد |
|---|---|---|
| محصول تازه vs کهنه | ± ۸–۱۵٪ | تاریخ برداشت + انبار |
| HRR 65 vs 68% | ± ۳–۵٪ | COA آسیاب |
| شکستگی < 3% | premium | ISIRI 2366 |
| بسته‌بندی خصوصی | + هزینه قالب و MOQ | BOPP vs kraft |
| نرخ ارز و حمل | CIF عراق vs FOB بندر | Incoterms 2020 |
| حجم (تن) | تخفیف پله‌ای از 10 t | FCL 20'/40' |
۸. گمرک و کدهای HS فصل ۱۰۰۶
برنج در فصل ۱۰۰۶ طبقه‌بندی می‌شود؛ برای صادرات بسته‌بندی خرده‌فروشی B2B معمولاً 10063020 (برنج سفید تفکیک‌شده، بسته‌بندی ≤ 5 kg یا طبق ملی) کاربرد دارد.
| کد HS | شرح | کاربرد چمپا |
|---|---|---|
| 100610 | برنج با پوست (paddy) | فروش به آسیاب |
| 100620 | برنج قهوه‌ای | نادر برای چمپا |
| 100630 | برنج سفید تفکیک‌شده | عمده صادرات |
| 10063020 | بسته‌بندی شده | برند / private label |
| 100640 | شکسته / نیم‌دانه | صنعت غذایی، سوپ |
۹. انبارداری، بسته‌بندی و MAP با نیتروژن
رطوبت انبار ۱۲–۱۳٪، دمای < 18 °C و تهویه برای حفظ 2-AP. بسته BOPP با لایه داخلی و purge نیتروژن (MAP) عمر عطر را ۳–۶ ماه تمدید می‌کند — برای export به خلیج توصیه می‌شود.
- پالت‌بندی: 10×5 kg یا 4×10 kg — استاندارد hypermarket خلیج.
- جت‌پرینت batch و تاریخ برداشت برای traceability.
- دوری از انبار کنار ادویه قوی — جذب بو.
۱۰. آزمون اصالت و تشخیص تقلب
اختلاط چمپای لردگان با برنج پرمحصول شمال یا parboiled وارداتی رایج است. پروتکل QA:
| آزمون | هدف | زمان |
|---|---|---|
| پخت کته 50 g | بافت، LER، بو | ۲ ساعت |
| غوطه‌وری در آب | شناور = سبوس/شکسته | ۱۵ دقیقه |
| GC-MS فرار | 2-AP طبیعی vs اسانس | آزمایشگاه |
| SSR / SNP | اختلاط رقم | premium contract |
| FT-IR | پارافین روی دانه | شکایت کیفیت |
۱۱. کاربرد صنعتی، چک‌لیست واردکننده و فهرست استعلام قیمت
نیم‌دانه و شکسته چمپا در سوپ، کنسرو و pet food؛ برنج سالم در catering ایرانی و hypermarket. کاربردهای صنعتی به HRR پایین‌تر و قیمت tonnage وابسته‌اند.
چک‌لیست ۱۰ بندی واردکننده
- تأیید منشأ لردگان (COA + invoice مزرعه/تعاونی).
- ISIRI 2366: رطوبت، شکستگی، گچی در COA seal شده.
- ISIRI 12968 برای Pb/Cd/As در مقصد GSO/EU.
- میکروب: aerobic ≤ 104، coliform ≤ 103 CFU/g.
- HRR 65–68٪ یا جبران قیمت برای پایین‌تر.
- نمونه پخت کته pre-shipment.
- Incoterms، بندر بارگیری (Bandar Abbas / Imam Khomeini).
- بیمه cargo و بازرسی SGS/مستقل.
- برچسب دوزبانه و HS 10063020.
- ثبت مشخصات در ایرانکو برای تطبیق تأمین.
فهرست استعلام قیمت (Price inquiry)
- حجم (تن)، FCL یا LCL، مقصد و Incoterm.
- درجه: درجه یک ISIRI 2366 یا food-grade صنعتی.
- بسته‌بندی: bulk، 5 kg، 10 kg، private label.
- محصول: crop جاری یا carry-over.
- نیاز COA، phytosanitary، certificate of origin.
- بازه تحویل و پیش‌پرداخت/ LC.
جمع‌بندی
چمپای لردگان محصول niche زاگرس با عرضه محدود (~۱۵٬۰۰۰ تن شلتوک) و پروفایل آمیلوز ۱۹–۲۱٪ است — ارزش آن در عطر، کته و تمایز از عنبربو تعریف می‌شود، نه در رقابت tonnage با basmati.
تأمین B2B از ایرانکو
پرسش‌های متداول
تفاوت چمپای لردگان و عنبربو خوزستان چیست؟
چمپا بلندتر، پرمحصول‌تر در هکتار و عطر گیاهی-2-AP؛ عنبربو کوتاه‌تر، ترپنوئیدی شدیدتر و بافت کته فشرده‌تر جنوبی.
بافت پس از پخت چگونه است؟
نرم، کمی چسبنده، LER متوسط (~1.45–1.55)؛ مناسب کته و پلو مخلوط، نه چلو آبکش مجلسی طارم.
بهترین روش پخت کته برای چمپا؟
نسبت آب 1:1.1 تا 1:1.3، شستشو سبک، دم روی حرارت کم 25–35 دقیقه؛ آب زیاد بافت را له می‌کند.
آیا برای معده سبک‌تر از برنج شمال است؟
آمیلوز پایین‌تر هضم را آسان‌تر می‌کند؛ با سبزی و ماست سنتی مصرف شود. GI همچنان متوسط–بالا است.
چگونه عطر را در انبار حفظ کنیم؟
دمای پایین، بسته MAP نیتروژن، دور از ادویه؛ مصرف ظرف 6–9 ماه پس از فرآوری برای بهترین 2-AP.
حداقل tonnage برای صادرات B2B؟
معمولاً از 5–10 تن (LCL)؛ FCL 20–22 تن اقتصادی‌تر. محموله‌های کوچک‌تر با surcharge بسته‌بندی.
مراحل دریافت قیمت از ایرانکو؟
ثبت فرم تماس → تطبیق تأمین‌کننده لردگان → پیشنهاد FOB/CIF → نمونه اختیاری → قرارداد و COA.
آیا private label امکان‌پذیر است؟
بله، با MOQ بسته‌بندی (معمولاً 5–10 تن) و تأیید artwork GSO/UAE؛ HS 10063020.
محصولات معرفی‌شده در این مطلب
برنج ایرانی ممتاز مجلسی ۵ کیلوگرم کامروز
برنج ایرانی درجه یک کامروز با عطر و قدکشیدگی عالی در کیسه ۵ کیلوگرمی استاندارد مناسب مصارف خانگی و پذیرایی.
مشاهده محصول
برنج دودی هاشمی درجه یک گیلانی
برنج دودی معطر و سنتی گیلان تهیه شده به روش استاندارد هیزمی با عطر و طعم اصیل.
مشاهده محصول
برنج هاشمی ممتاز معطر گیلانی پنج کیلوگرم
برنج صددرصد خالص هاشمی گیلان در بسته بندی ۵ کیلوگرمی با عطر بی‌نظیر و پخت عالی.
مشاهده محصول
برنج هاشمی ممتاز معطر گیلانی دو و نیم کیلوگرم
برنج خالص هاشمی گیلان در بسته ۲.۵ کیلوگرمی با عطر و طعم اصیل و بسته‌بندی زیپ‌کیپ لوکس.
مشاهده محصول
برنج هاشمی ممتاز معطر گیلانی یک کیلوگرم
برنج معطر هاشمی گیلان در بسته بندی تک کیلوگرمی بهداشتی و مقاوم با حفظ حداکثر عطر و طعم.
مشاهده محصول
برنج ایرانی طارم کامروز ۵ کیلوگرم
برنج ایرانی طارم کامروز ۵ کیلوگرم، دانه بلند، خوش‌عطر و ۱۰۰٪ خالص با پخت دانه‌به‌دانه ممتاز مناسب مصارف خانگی و مهمانی‌ها.
مشاهده محصول
برنج ایرانی طارم کامروز ۱۰ کیلوگرم
برنج ایرانی طارم ۱۰ کیلوگرم کامروز با دانه‌های بلند و خوش‌پخت ممتاز، انتخابی ایده‌آل برای رستوران‌ها، مصارف خانگی پرجمعیت و مجالس.
مشاهده محصول
برنج ایرانی کامفیروزی کامروز ۱۰ کیلوگرم
برنج ایرانی اصیل کامفیروزی ۱۰ کیلوگرم کامروز، با عطر بی‌نظیر، طبع گرم و طعم سنتی خاطره‌انگیز مخصوص غذاهای سنتی و مجالس.
مشاهده محصول
برنج ایرانی کامفیروزی کامروز ۵ کیلوگرم
برنج ایرانی کامفیروزی ۵ کیلوگرم کامروز، دست‌چین خوش‌عطر و سنتی با دانه‌های درخشان و بسته‌بندی مقاوم دسته‌دار جهت مصارف خانگی و مهمانی‌های خانوادگی.
مشاهده محصول
برنج ایرانی ممتاز مجلسی کامروز ۱۰ کیلوگرم
برنج ایرانی ممتاز مجلسی ۱۰ کیلوگرم کامروز، فوق‌العاده قدکشیده و خوش‌پخت با دانه‌های دست‌چین و دانه‌به‌دانه مخصوص تشریفات و تالارها.
مشاهده محصول
