صادرات ضایعات و پوست مرغ به چین؛ استانداردها، خریداران عمده و سودآوری

۱. منظور از ضایعات و پوست مرغ صادراتی دقیقاً چیست؟

مهم‌ترین اشتباه در بررسی این بازار استفاده از عنوان کلی «ضایعات مرغ» برای محصولاتی است که از نظر گمرکی و بهداشتی کاملاً متفاوت‌اند. از نگاه تجارت بین‌الملل، ابتدا باید محصول را به یکی از سه گروه اصلی تقسیم کرد.

محصولات خوراکی برای مصرف انسانی

این گروه می‌تواند شامل قطعات و احشایی باشد که از دام یا طیور سالم و تحت نظارت دامپزشکی حاصل شده و در شرایط بهداشتی برای مصرف انسان جمع‌آوری، پاک‌سازی، سرد یا منجمد شده‌اند. نمونه‌های متداول شامل قلب، کبد، سنگدان، پنجه، برخی قطعات خوراکی، چربی خوراکی و پوست خوراکی — در صورتی که در دامنه محصول مجاز قرار گرفته باشد — است.

فهرست محصولات مجاز برای همه کشورها یکسان نیست. پروتکل رسمی ورود مرغ صربستان به چین در سال ۲۰۲۶ به‌طور مشخص قلب، کبد، سنگدان و پنجه منجمد را در گروه محصولات جانبی خوراکی مجاز قرار داده است. صادرکننده نمی‌تواند از مجاز بودن «محصولات جانبی مرغ» نتیجه بگیرد که پوست، سر، روده یا هر جزء دیگری نیز مجاز است.

پوست و چربی مرغ

پوست مرغ از نظر تجاری محصول حساس‌تری است. محصول می‌تواند پوست خوراکی تمیزشده، پوست همراه با چربی، چربی طیور تفکیک‌شده یا ماده اولیه مخصوص فرآوری صنعتی باشد. ردیف 0207 در نظام هماهنگ‌شده گوشت و احشای خوراکی طیور را پوشش می‌دهد، در حالی که چربی طیور که استخراج یا ذوب نشده باشد در گروه 0209 قرار می‌گیرد.

ضایعات غیرخوراکی و مواد اولیه صنعتی

پر، خون غیرخوراکی، اجزای غیرقابل مصرف انسانی، مواد اولیه رندرینگ، خوراک حیوانات یا خوراک حیوانات خانگی در مسیر دیگری قرار می‌گیرند. مقررات این گروه را نباید با مقررات گوشت و احشای خوراکی مخلوط کرد.

۲. بازار چین برای محصولات جانبی مرغ چقدر جدی است؟

چین بازار کوچک و حاشیه‌ای واردات مرغ نیست، اما ساختار آن طی چند سال اخیر تغییر کرده است. واردات در سال ۲۰۲۳ در گروه 0207 حدود ۱٫۳۰ میلیون تن و بیش از ۴٫۱۷ میلیارد دلار بود. در سال ۲۰۲۴ مقدار به حدود ۹۴۲ هزار تن و ارزش به حدود ۲٫۹۴ میلیارد دلار کاهش یافت. با این حال، این کاهش به معنای از بین رفتن تقاضا برای قطعات خاص نیست.

چرا قطعات جانبی اهمیت دارند؟

اقتصاد کشتار مرغ بر ارزش کل لاشه استوار است. چین از این منظر جذاب است زیرا بعضی قطعاتی که در سایر کشورها بازار محدودتری دارند در شبکه غذایی، عمده‌فروشی یا فرآوری چین مشتری دارند. محصولی که برای مصرف انسانی عرضه می‌شود باید از ابتدا وارد زنجیره محصول خوراکی شود؛ محصولی که پس از کشتار به‌عنوان ضایعات غیرخوراکی مدیریت شده، صرفاً با شست‌وشو و انجماد به محصول خوراکی صادراتی تبدیل نمی‌شود.

تأمین‌کنندگان اصلی چین

در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، برزیل حدود ۶۶ درصد واردات محصولات مرغ مورد بررسی در گزارش بازار را در اختیار داشت، آمریکا ۱۷ درصد، تایلند ۹ درصد و روسیه ۷ درصد. بیماری آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان و محدودیت‌های وارداتی بارها این ترکیب را تغییر داده‌اند.

در گزارش‌های بازار سال ۲۰۲۶ نیز افزایش تولید داخلی چین و کاهش نیاز به بخشی از واردات دیده می‌شود. واردات گوشت مرغ در سال‌های اخیر سهم محدودی از کل مصرف چین داشته و هم‌زمان صادرات خود چین افزایش یافته است. با این حال، برخی اجزا مانند پنجه و بال از الگوی عرضه و تقاضای متفاوتی نسبت به گوشت کامل برخوردارند و ممکن است حتی در دوره‌های کاهش واردات کلی، تقاضای مشخصی برای آن‌ها باقی بماند.

۳. آیا صادرات پوست و ضایعات مرغ از ایران به چین از نظر مقرراتی امکان‌پذیر است؟

برای پاسخ تجاری، نباید از وجود رابطه تجاری ایران و چین یا صادرات سایر مواد غذایی نتیجه گرفت که مسیر مرغ نیز باز است. دسترسی محصولات حیوانی در چین محصول‌محور و کشورمحور است. چین برای ورود مواد غذایی تولیدشده در خارج، ثبت واحد تولیدی را الزامی می‌داند.

مقررات جدید ثبت واحدهای خارجی که از اول ژوئن ۲۰۲۶ اجرا شده، محصولات گوشت و فرآورده‌های گوشتی را در گروه محصولاتی قرار می‌دهد که ثبت آن‌ها باید با معرفی مرجع رسمی کشور مبدأ انجام شود. اعتبار ثبت نیز اصولاً پنج سال است.

بنابراین برای صادرات تجاری، چهار سؤال باید به‌ترتیب پاسخ داده شود:

• آیا چین برای محصولات مرغ کشور مبدأ دسترسی بهداشتی صادر کرده است؟
• دامنه دقیق محصولات مورد پذیرش چیست؟
• آیا کشتارگاه یا کارخانه موردنظر در چین ثبت شده است؟
• آیا محصول دقیق سفارش در فهرست کالای ثبت‌شده همان واحد قرار دارد؟

وجود دسترسی برای یک گروه دیگر از محصولات ایرانی — مانند آبزیان پرورشی — قابل تعمیم نیست. پیش از خرید تونل انجماد یا دریافت پیش‌پرداخت از خریدار چینی، وضعیت دسترسی محصول باید به‌صورت رسمی تأیید شود. عبارت‌هایی مانند «تمام ضایعات مرغ» نباید در قرارداد استفاده شوند مگر دامنه مجاز دقیقاً همان باشد.

۴. استانداردها و الزامات اصلی ورود محصولات مرغ به چین

صادرات موفق زمانی آغاز می‌شود که کارخانه محصول را مطابق تعریف بازار مقصد تولید کند، نه اینکه محصول موجود را پس از تولید برای صادرات بازطراحی کند.

ثبت واحد تولیدی

از ژوئن ۲۰۲۶ مقررات ثبت واحدهای خارجی تولیدکننده مواد غذایی چین تحت فرمان شماره ۲۸۰ اداره کل گمرک (GACC) اجرا می‌شود. همه واحدهای خارجی مشمول باید در چین ثبت شوند و برای گوشت و فرآورده‌های گوشتی معرفی مرجع رسمی کشور مبدأ لازم است. شماره ثبت چین باید طبق ضوابط مربوط روی بسته درج شود.

استاندارد محصول — GB 2707-2016

برای محصولات تازه یا منجمد دام و طیور، استاندارد ملی ایمنی غذایی GB 2707-2016 یکی از اسناد پایه چین است. این استاندارد الزامات مواد اولیه، خصوصیات حسی، شاخص‌های ایمنی و ارجاع به حدود آلاینده‌ها، سموم و باقیمانده داروهای دامپزشکی را در بر می‌گیرد.

باقیمانده دارو — GB 31650-2019 و GB 31650.1-2022

سابقه مصرف دارو در مرغداری مستقیماً به قابلیت صادرات کشتارگاه مرتبط است. واحد صادراتی باید بتواند مرغ‌های ورودی را تا مزرعه و دوره پرورش ردیابی کند. خرید روزانه مرغ از منابع پراکنده بدون نظام مستند کنترل دارو، برای صادرات پرریسک است.

آلاینده‌ها — GB 2762-2022

فلزات سنگین و سایر آلاینده‌های مشمول باید بر اساس محصول و ماتریس آزمایش ارزیابی شوند. برنامه کنترل کارخانه باید بر بهداشت کشتار، جداسازی مناطق آلوده و تمیز، دمای محصول، شست‌وشو، زمان تا انجماد و جلوگیری از آلودگی متقاطع متمرکز باشد.

۵. مشخصات فنی مورد انتظار خریدار پوست و محصولات جانبی مرغ

خریدار حرفه‌ای چینی معمولاً فقط نمی‌پرسد «قیمت پوست مرغ چند است؟». قیمت زمانی قابل مقایسه است که تعریف محصول مشخص باشد.

پوست مرغ

• خوراکی یا صنعتی بودن و بخش آناتومیکی
• میزان چربی متصل و وجود یا عدم وجود گوشت متصل
• تمیزی سطح، نبود پر و بقایای پر، عدم آلودگی صفراوی یا مدفوعی
• شکل ارائه؛ ورقه‌ای، قطعات آزاد یا بلوکی
• روش انجماد، وزن بسته، کارتن‌گذاری، دمای نگهداری و دوره ماندگاری
• معیارهای میکروبی و شیمیایی مورد توافق

قلب، کبد، سنگدان و پنجه

در احشا، یکنواختی فرآوری اهمیت زیادی دارد. در سنگدان باید میزان پاک‌سازی محتویات تعریف شود. در کبد، آسیب صفراوی یا تغییر رنگ پذیرش را کاهش می‌دهد. پنجه یکی از محصولات شناخته‌شده در تجارت چین است؛ اندازه، وزن، سلامت پوست، شکستگی استخوان و یکنواختی رنگ از پارامترهای قراردادی هستند.

۶. کنترل کیفیت؛ چگونه محموله صادراتی ضایعات مرغ ارزیابی می‌شود؟

ارزش محصولات جانبی مرغ بیش از بسیاری از کالاهای خشک به نحوه مدیریت در چند دقیقه و چند ساعت نخست پس از کشتار وابسته است.

تفکیک سریع و کنترل آلودگی

محصول خوراکی باید از همان خط کشتار به‌عنوان ماده غذایی مدیریت شود. پوست، احشا و پنجه به‌علت سطح تماس بالا مستعد انتقال آلودگی هستند. میز، نوار انتقال، ظروف، آب، دست کارکنان و تماس میان مناطق تمیز و آلوده باید در برنامه بهداشتی کنترل شود.

پیش‌سرد، انجماد و یخ‌زدگی یکنواخت

در یکی از پروتکل‌های رسمی محصولات جانبی طیور برای چین، دمای سالن فرآوری کمتر از ۱۲ درجه، دمای اتاق انجماد کمتر از منفی ۲۸ درجه، دمای سردخانه منفی ۱۸ درجه یا پایین‌تر و دمای مرکزی محصول در حمل منفی ۱۵ درجه یا پایین‌تر تعیین شده است. این مقادیر مربوط به همان چارچوب پروتکلی‌اند و نباید بدون بررسی به همه کشورها تعمیم داده شوند.

محصولی که در مرکز بسته دیر یخ می‌زند، در بخش خارجی ممکن است کاملاً منجمد باشد اما مرکز آن مدت زیادی در محدوده دمای نامطلوب قرار گرفته باشد. پوست مرغ به دلیل چربی بالاتر نسبت به برخی قطعات عضلانی حساسیت ویژه‌ای به اکسیداسیون دارد.

آزمون‌های مورد توجه

• آزمون‌های میکروبی مرتبط و باقیمانده داروهای دامپزشکی
• فلزات سنگین و آلاینده‌های مشمول
• بررسی حسی رنگ، بو و ظاهر
• وزن خالص، میزان چربی و کنترل مواد خارجی
• کنترل دمای مرکزی محصول

گواهی آزمایش زمانی ارزشمند است که نمونه آزمایش‌شده واقعاً نماینده بچ صادراتی باشد.

۷. خریداران عمده در چین چه کسانی هستند؟

برای صادرات این محصول، جست‌وجوی «یک خریدار بزرگ» معمولاً از شناخت ساختار بازار اهمیت کمتری دارد. خریدار مناسب باید هم مجوز و توان واردات محصول حیوانی داشته باشد و هم شبکه فروش مرتبط با همان محصول را مدیریت کند.

در مذاکره با بازار چین، «خریدار دارای سابقه واردات همان ردیف محصول» معمولاً ارزشمندتر از شرکت بازرگانی عمومی است.

۸. کد تعرفه و طبقه‌بندی گمرکی؛ یک اشتباه پرهزینه

برای ضایعات مرغ نمی‌توان یک HS Code واحد تعیین کرد. در نظام هماهنگ‌شده، ردیف 0207 به گوشت و احشای خوراکی طیور اختصاص دارد. برای مرغ اهلی، زیرردیف‌های اصلی عبارت‌اند از 020713 برای قطعات و احشای تازه یا سردشده و 020714 برای قطعات و احشای منجمد.

در طبقه‌بندی تفصیلی چین، 02071422 برای پنجه منجمد مرغ و 02071429 برای سایر احشای منجمد مرغ به‌کار برده می‌شود. برای چربی طیور که ذوب یا استخراج نشده باشد، گروه 0209 مطرح است؛ در اسناد تعرفه‌ای چین، 02099000 برای چربی خام طیور دیده می‌شود.

پوست مرغ را نباید صرفاً بر اساس نام محصول به یکی از این ردیف‌ها نسبت داد. میزان چربی، وجود گوشت متصل، شیوه فرآوری و خوراکی بودن بر طبقه‌بندی مؤثر است. در قرارداد صادراتی بهتر است این سه عنوان جداگانه ثبت شوند: شرح دقیق تجاری محصول، کد تعرفه مورد توافق پس از بررسی گمرکی، و تعریف محصول در مجوز و ثبت چین.

۹. بسته‌بندی و زنجیره سرد

محصولات جانبی مرغ معمولاً به‌صورت منجمد برای تجارت دوربرد مناسب‌ترند. هدف بسته‌بندی جلوگیری از آلودگی، نشت، کاهش وزن، سوختگی انجمادی و آسیب فیزیکی است.

بسته عمده و اطلاعات برچسب

ساختار رایج صنعتی می‌تواند شامل کیسه داخلی مناسب تماس غذایی و کارتن مادر باشد. در برخی پروتکل‌های رسمی چین، محصولات جانبی خوراکی باید بر اساس گروه محصول جداگانه بسته‌بندی شوند. بسته داخلی باید اطلاعاتی مانند نام محصول، کشور مبدأ، شماره ثبت واحد و شماره بچ را داشته باشد.

اطلاعات معمول کارتن خارجی شامل:

• نام و مشخصات محصول، کشور و محل مبدأ
• شماره ثبت کارخانه و شماره بچ
• مقصد چین، تاریخ تولید، ماندگاری و دمای نگهداری
• نشان رسمی موردنیاز

حمل دریایی

برای تجارت کانتینری، کانتینر یخچالی روش متداول است. محصول باید پیش از بارگیری به دمای هدف رسیده باشد. کانتینر یخچالی برای منجمدکردن محموله گرم طراحی نشده؛ وظیفه اصلی آن حفظ دمای محصول از پیش منجمدشده است.

کنترل پیش از بارگیری باید شامل موارد زیر باشد:

• بررسی دمای مرکزی چند نقطه از بار (تا −15°C در برخی پروتکل‌ها)
• کنترل سلامت کارتن‌ها، ثبت شماره بچ و وزن
• تطبیق تعداد کارتن، بررسی تمیزی کانتینر و تنظیم دما
• ثبت شماره کانتینر و پلمب و تطبیق پلمب با گواهی دامپزشکی

۱۰. سودآوری صادرات پوست و ضایعات مرغ چگونه محاسبه می‌شود؟

سود این تجارت را نباید از اختلاف «قیمت ضایعات در کشتارگاه» و «قیمت فروش چین» محاسبه کرد. هزینه واقعی تبدیل محصول جانبی داخلی به کالای صادراتی بسیار بیشتر از قیمت اولیه آن است. فرمول تجاری باید تمام هزینه‌ها را تا نقطه تحویل مورد توافق لحاظ کند.

بیشترین مزیت اقتصادی معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که محصول جانبی به‌صورت مستقیم در یک کشتارگاه صنعتی دارای زیرساخت سرد جمع‌آوری شود. مزیت اصلی الزاماً «قیمت پایین مرغ در ایران» نیست؛ بلکه یکپارچگی کشتار، تفکیک، انجماد و صادرات است.

۱۱. رقابت ایران با تأمین‌کنندگان اصلی چین

رقابت با برزیل یا روسیه فقط از طریق کاهش قیمت امکان‌پذیر نیست. برزیل طی سال‌های اخیر مهم‌ترین مبدأ مرغ وارداتی چین بوده؛ در سال ۲۰۲۴ بیش از نیمی از واردات گروه 0207 چین از برزیل تأمین شد. با این حال بیماری‌های طیور می‌توانند حتی بزرگ‌ترین صادرکننده را موقتاً از بازار خارج کنند — چین در مه ۲۰۲۵ واردات مرغ برزیل را متوقف کرد و در ۳۱ اکتبر همان سال محدودیت را برداشت.

برای ایران، فرصت بالقوه زمانی قابل تبدیل به تجارت است که چهار زیرساخت هم‌زمان وجود داشته باشند: دسترسی رسمی بازار، کشتارگاه ثبت‌شده، حجم پایدار محصول یکنواخت و قیمت تمام‌شده رقابتی.

۱۲. چک‌لیست صادرکننده پیش از قرارداد با خریدار چینی

در این تجارت، ارسال نمونه و مذاکره قیمت باید پس از بررسی امکان قانونی صادرات انجام شود. چک‌لیست زیر ترتیب منطقی کار را نشان می‌دهد:

• وضعیت رسمی دسترسی مرغ و محصولات جانبی ایران به چین را برای محصول دقیق بررسی کنید.
• مطمئن شوید محصول موردنظر صراحتاً در دامنه محصولات قابل صادرات قرار دارد.
• وضعیت ثبت کشتارگاه یا کارخانه در سامانه واحدهای خارجی چین را کنترل کنید.
• تطبیق شماره ثبت کارخانه با محصول مورد مذاکره را بررسی کنید.
• خوراکی یا غیرخوراکی بودن محصول را از ابتدا مشخص کنید.
• شرح گمرکی و HS Code را پیش از صدور پیش‌فاکتور نهایی کنید.
• مشخصات فنی محصول را به‌صورت عددی و قابل بازرسی تعریف کنید.
• نمونه نماینده تولید واقعی ارسال کنید، نه نمونه دست‌چین‌شده غیرقابل تکرار.
• برنامه آزمایش محصول را با خریدار و الزامات مقصد هماهنگ کنید.
• توان ردیابی محصول تا مزرعه پرورش را بررسی کنید.
• ظرفیت واقعی تونل انجماد را در فصل اوج تولید اندازه‌گیری کنید.
• نوع کیسه، کارتن، وزن خالص و زبان برچسب را نهایی کنید.
• معیارهای مردودی شامل آلودگی، تغییر رنگ، پر باقی‌مانده و آسیب فیزیکی را مکتوب کنید.
• شرایط پرداخت را با ریسک فسادپذیری محصول هماهنگ کنید.
• مسئول هزینه توقف کانتینر یا عدم ترخیص در مقصد را در قرارداد روشن کنید.
• روش بازرسی پیش از حمل و دمای محصول هنگام بارگیری را تعیین کنید.
• شماره پلمب و اسناد دامپزشکی را پیش از حرکت کانتینر تطبیق دهید.
• قیمت تمام‌شده را بر اساس سناریوی بدبینانه کرایه و تأخیر نیز محاسبه کنید.

برای دریافت قیمت دقیق چه اطلاعاتی باید ارسال شود؟

درخواست قیمت برای «ضایعات مرغ» یا «پوست مرغ» بدون مشخصات فنی قابل مقایسه نیست. خریدار بهتر است نام دقیق محصول، مصرف انسانی یا صنعتی، وضعیت تازه/سرد/منجمد، شکل فرآوری، وزن بسته، نوع کیسه و کارتن، حجم سفارش، بندر مقصد، شرایط تحویل و آزمایش‌های موردنیاز را اعلام کند.

۱۳. مسیر تأمین صادراتی پوست و محصولات جانبی مرغ از ایران

در این گروه کالا، شروع کار از پیدا کردن ارزان‌ترین فروشنده نتیجه مطلوبی ایجاد نمی‌کند. ابتدا باید واحدی انتخاب شود که محصول را در خط کشتار به‌صورت بهداشتی تفکیک کند، توان سردسازی و انجماد کافی داشته باشد و بتواند سوابق مزرعه، کشتار، بچ تولید و آزمایش را نگهداری کند.

مرحله بعدی تطبیق محصول با الزامات کشور مقصد است. ممکن است یک کشتارگاه از نظر کیفیت داخلی مناسب باشد، اما تا زمانی که دسترسی صادراتی کشور، ثبت واحد و دامنه کالای مجاز تکمیل نشده باشد، محصول آن برای صادرات مستقیم به چین قابل برنامه‌ریزی نیست.

ایرانکو (Iranco.com) می‌تواند درخواست خریداران و واردکنندگان را بر اساس محصول، مقدار، شکل فرآوری، بسته‌بندی و مقصد دریافت کند تا گزینه‌های موجود در ایران با مشخصات موردنظر مقایسه شوند. در چنین محصول حساسی، مرحله بررسی امکان تأمین و وضعیت فنی تولیدکننده باید قبل از اعلام قیمت قطعی انجام شود.

• سورسینگ محصولات جانبی مرغ: اتصال به کشتارگاه‌ها و تأمین‌کنندگان با مشخصات فنی قابل اندازه‌گیری.
• مشخصات قراردادی: تعریف محصول، دما، بچ تولید و معیار پذیرش در درخواست خرید.
• نمونه و آزمون: هماهنگی دریافت نمونه پیش از سفارش تجاری.
• تأمین مستمر: ارزیابی یکنواختی کیفیت برای سفارش‌های تکرارشونده به چین.

جمع‌بندی

صادرات ضایعات و پوست مرغ به چین می‌تواند یک پروژه ارزش‌افزوده برای صنعت طیور باشد، اما فقط زمانی که «ضایعات» به مجموعه‌ای از محصولات استاندارد، تفکیک‌شده و قابل ردیابی تبدیل شود. بازار چین برای گوشت و محصولات جانبی مرغ بزرگ است و در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۹۴۲ هزار تن واردات در گروه اصلی 0207 داشته، اما این بازار هم‌زمان از سخت‌گیرانه‌ترین ساختارهای دسترسی به محصولات حیوانی استفاده می‌کند.

برای صادرکننده ایرانی، اولین تصمیم قیمت نیست. ابتدا باید روشن شود محصول خوراکی است یا غیرخوراکی، در چه ردیف گمرکی قرار می‌گیرد، آیا برای ایران و آن محصول دسترسی رسمی برقرار است و آیا کشتارگاه موردنظر برای صادرات به چین ثبت شده است. به‌خصوص درباره پوست مرغ، نباید از مجاز بودن سایر احشا نتیجه گرفت که پوست نیز به‌طور خودکار قابل ورود است.

پس از حل این مرحله، اقتصاد پروژه به بازده استحصال، سرعت تفکیک، کیفیت بهداشتی، هزینه انجماد، ظرفیت سردخانه، بسته‌بندی، آزمایش، حمل یخچالی و ثبات حجم تولید وابسته می‌شود. خریدار چینی نیز به‌دنبال محصولی قابل تکرار است؛ یعنی هر کانتینر باید از نظر شکل، تمیزی، وزن، دما، بسته‌بندی و اسناد با سفارش قبلی همخوانی داشته باشد.

مزیت پایدار ایران در این تجارت نه فروش ارزان «ضایعات»، بلکه تبدیل محصولات جانبی کشتار مرغ به کالاهای تعریف‌شده، قابل ردیابی و قابل معامله در بازار بین‌المللی است. ایرانکو می‌تواند درخواست خریداران را بر اساس مشخصات محصول، مقدار، فرآوری و مقصد دریافت کند تا گزینه‌های تأمین موجود در ایران بر همان اساس بررسی شوند.

پرسش‌های متداول